نقد دیدگاه نفی‌گرایانه قونوی در انطباق صادر اول و عقل اول با تکیه بر داوری ملاصدرا

نویسندگان
گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
چکیده
پرسش از نحوه صدور کثرات از مبدا واحد از اساسی‌ترین مسایل در فلسفه و عرفان اسلامی است. قاعده الواحد بر صدور معلول واحد از واحد حقیقی دلالت دارد، در حالی که وجود کثرت امری بدیهی است. حکمای مشاء با تبیین صدور عقول طولی و حکمت اشراق با معرفی نور اقرب این چالش را پاسخ داده‌اند. در عرفان نظری صادر اول، حقیقت محمدیه و نخستین تجلی مطلق تلقی شده است. صدرالدین قونوی صادر اول را حقیقتی اطلاقی و بسیط می‌داند که عقل اول تنها یکی از تجلیات آن است. فناری در نقد حکمای مشاء، صادر اول را وجود محض و فاقد ماهیت معرفی می‌کند. ملاصدرا با ارایه نظریه وحدت وجود و تحلیل علیت بر مبنای تشأن و تجلی، دیدگاه‌های فلسفی و عرفانی را جمع نموده و عقل اول را همان صادر اول دانسته است. این مقاله به تحلیل دیدگاه قونوی و تطبیق آن با اندیشه ملاصدرا می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها


  1. 1. The Holy Qur'an.
    2. Amuli, Heydar ibn Ali. (1989). Naqd al-Noqud fi Maʿrifat al-Wujud, edited by Henry Corbin. Tehran: Elmi va Farhangi, Ministry of Culture and Higher Education. [Arabic]
    3. Ibn Sina (1996). Al-Isharat wa al-Tanbihat. Qom: Balaghat. [Arabic]
    4. Ibn Sina (1984). Al-Shifaʾ (The Book of Healing). Qom: Ayatollah Marʿashi Najafi Library. [Arabic]
    5. Ibn Sina (1984). The Origin and the Return. Tehran: Institute of Islamic Studies, McGill University. [Arabic]
    6. Ibn Sina (1980). Rasa'il (Treatises). Qom: Bidar. [Arabic]
    7. Ibn Turka, Sain al-Din. (1981). Tamhid al-Qawaʿid, edited by Seyyed Jalal al-Din Ashtiani. Tehran: Ministry of Culture and Higher Education. [Arabic]
    8. Ibn Arabi (n.d.). Al-Futuhat al-Makkiyya (The Meccan Revelations). Beirut: Dar Sadir. [Arabic]
    9. Ibn Arabi (1999). Sharh Fusus al-Hikam, edited by Mohsen Bidarfar. Qom: Bidar. [Arabic]
    10. Ardebili, Abd al-Ghani. (2002). Taqrirat-i Falsafeh-ye Imam Khomeini. Tehran: Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini’s Works. [Persian]
    11. Ibn Rushd (1993). The Incoherence of the Incoherence. Beirut: Dar al-Fikr. [Arabic]
    12. Bahmanyar, Abul Hasan (1996) Al-Tahsil, edited by Morteza Motahhari. Tehran: University of Tehran Press. [Arabic]
    13. Jandi, Muʾayyid al-Din. (2002). Sharh Fusus al-Hikam, edited by Seyyed Jalal al-Din Ashtiani. Qom: Islamic Propagation Office. [Arabic]
    14. Javadi Amoli, Abdollah. (2003). Rahiq Makhtum. Qom: Isra. [Persian]
    15. Javadi Amoli, Abdollah (2012). The Philosophy of Mulla Sadra. Qom: Imam Khomeini Research Institute. [Persian]
    16. Javadi Amoli, Abdollah (1993). Commentary on Tamhid al-Qawaʿid). Qom: Al-Zahra Publications. [Persian]
    17. Khomeini, Ruhollah. (1989). Taʿliqat ʿala Sharh Fusus wa Misbah al-Uns, edited by Hasan Rahimian. Qom: Pasdar-e Islam. [Arabic]
    18. Dinani, Gholamhossein. (1987). General Principles of Islamic Philosophy. Tehran: Institute for Cultural and Scientific Research. [Persian]
    19. Sabzawari, Mulla Hadi (1990). Sharh al-Manzuma fi al-Mantiq wa al-Hikma, edited by Hasan Hassanzadeh Amoli. Tehran: Nashr-i Nab. [Arabic]
    20. Suhrawardi, Shahab al-Din (1993). Collected Works of the Master of Illumination). Tehran: Institute for Cultural and Scientific Research. [Arabic]
    21. Shanazari, Jafar. (2003). Qaʿida al-Wahid wa Faʿiliyyat-i Ilahi (The Principle of the One and Divine Causality). Philosophical-Kalamic Researches Journal. [Persian]
    22. Shirazi, Qutb al-Din (2001). Commentary on the Philosophy of Illumination ,Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance. [Arabic]
    23. Mulla Sadra (1989). The Transcendent Philosophy in the Four Intellectual Journeys. Qom: Maktabat al-Mustafawi. [Arabic]
    24. Mulla Sadra (1981). Asrar al-Ayat (The Secrets of the Verses). Tehran: Iranian Society of Philosophy and Wisdom. [Arabic]
    25. Mulla Sadra (1981). Divine Witnesses in Mystical Paths). Tehran: University Publishing Center. [Arabic]
    26. Mulla Sadra (1975). The Origin and the Return. Tehran: Iranian Society of Philosophy and Wisdom. [Arabic]
    27. Mulla Sadra (1984). Al-Mashāʿir (The Perceptions), edited by Henry Corbin. Tehran. [in Persian]
    28. Mulla Sadra (1962). Al-ʿArshiyya. Isfahan: Faculty of Literature and Humanities. [Arabic]
    29. Mulla Sadra (1999). Risala fi al-Huduth (Treatise on Origination), edited by Hossein Mousavian. Tehran: Sadra Islamic Philosophy Foundation. [Arabic]
    30. Shahrazuri, Shams al-Din. (2004) Rasa'il al-Shajarah al-Ilahiyya (Treatises of the Divine Tree), edited by Najafgholi Habibi. Tehran: Iranian Institute of Philosophy. [Arabic]
    31. Tabataba'i, Muhammad Husayn. (2007). Nihayat al-Hikmah (The End of Philosophy), edited by Gholamreza A'vazi. Qom: Imam Khomeini Institute. [Arabic]
    32. Tusi, Nasir al-Din (1985). Summary of Critique of the Muhassal). Beirut: Dar al-Duʾa [Arabic]
    33. Ghaffari, Hossein. (2015). "Davari dar Dawari-ye Mulla Sadra dar Mas'aleh-ye Zat-e Haqq (Critique of Mulla Sadra’s View on Divine Essence). (Philosophy), vol. 43, no. 1. [Persian]
    34. Farabi, Abu Nasr. (1996). The Political Regime, with introduction and commentary by Ali Bu Malham. Beirut: Dar wa Maktabat al-Hilal. [Arabic]
    35. Farabi, Abu Nasr. (1992). Selected Questions on the Soul, edited by Hasan Hassanzadeh Amoli. Tehran: Amir Kabir. [Arabic]
    36. Fanari, Shams al-Din Muhammad. (2009). Misbah al-Uns, edited by Mohammad Khajavi. Tehran: Molla. [Arabic]
    37. Qunawi, Sadr al-Din Muhammad. (2011). Al-Nusus (The Texts), edited by Hamed Naji Esfahani. Qom: Ayat Ishraq. [Arabic]
    38. Qunawi, Sadr al-Din Muhammad (1996). Al-Nafahat al-Ilahiyya (The Divine Breaths), edited by Mohammad Khajavi. Tehran: Molla. [Arabic]
    39. Qunawi, Sadr al-Din Muhammad (2002). Iʿjaz al-Bayan fi Tafsir Umm al-Qur'an, edited by Seyyed Jalal al-Din Ashtiani. Qom: Islamic Propagation Office. [Arabic]
    40. Qaysari, Muhammad Dawud. (1996). Sharh Fusus al-Hikam, edited by Seyyed Jalal al-Din Ashtiani. Tehran: Elmi va Farhangi. [Arabic]
    41. Moghaddam, Gholamali. (2020). Wujud-e Munbasit wa Silsilah-ye Tuliy-e ʿIlal. Mashhad: Islamic Research Foundation of Astan Quds Razavi. [Persian]
    42. Modarres Zonouzi, Aqa Ali. (1997). Bada'iʿ al-Hikam (Innovations of Wisdom). Tehran: Allameh Tabataba'i University. [Arabic]
    43. Na'iji, Mohammad Hossein (2009). Translation and Commentary on Misbah al-Uns). Qom: Ayat Ishraq. [Persian]
  2. Amuli HIA (1989). NAQD AL-NOQUD FI MAʿRIFAT AL-WUJUD. Corbin H, editor. Tehran: Ministry of Culture and Higher Education. [Arabic] [Link]
  3. Ardebili AAG (2002). TAQRIRAT-I FALSAFEH-YE Imam Khomeini (Volume 2). Tehran: Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. [Persian] [Link]
  4. Bahmanyar AH (1996). AL-TAHSIL. Motahhari M, editor. Tehran: University of Tehran Press. [Arabic] [Link]
  5. Dinani Gh (1987). General principles of Islamic philosophy (Volume 2). Tehran: Institute for Cultural and Scientific Research. [Persian] [Link]
  6. Fanari H (2009a). Translation and commentary on MISBAH AL-UNS (Volume 2). Na'iji MH, translator. Qom: AYAT ISHRAQ. [Persian] [Link]
  7. Fanari H (2009b). Translation and commentary on MISBAH AL-UNS (Volume 3). Na'iji MH, translator. Qom: AYAT ISHRAQ. [Persian] [Link]
  8. Fanari SADM (2009). MISBAH AL-UNS. Khajavi M, editor. Tehran: Molla. [Arabic] [Link]
  9. Farabi AN (1992). Selected questions on the soul. Hassanzadeh Amoli H, editor. Tehran: Amir Kabir. [Arabic] [Link]
  10. Farabi AN (1996). The political regime. Bu Malham A, editor. Beirut: DAR WA MAKTABAT AL-HILAL. [Arabic] [Link]
  11. Ghaffari H, Moghaddam GA (2016). Study of Sadra's judgemet between philosophy and mysticism about divine essence. Philosophy. 13(1):79-95. [Persian] [Link]
  12. Hoseini Sharif SA, Moqaddam GA (2017). A comparative study of the first intellect and the expanded existence in peripatetic philosophy and mysticism. Islamic Philosophical Doctorines. 12(20):47-68. [Persian] [Link]
  13. Ibn Arabi (n.d.). AL-FUTUHAT AL-MAKKIYYA (Volume 1). Beirut: DAR SADIR. [Arabic] [Link]
  14. Ibn Rushd (1993). The incoherence of the incoherence. Beirut: DAR AL-FIKR. [Arabic] [Link]
  15. Ibn Sina (1984a). AL-SHIFAʾ (Volume 1). Qom: Ayatollah Marʿashi Najafi Library. [Arabic] [Link]
  16. Ibn Sina (1984b). The origin and the return. Tehran: Institute of Islamic Studies, McGill University. [Arabic] [Link]
  17. Ibn Sina (1996). AL-ISHARAT WA AL-TANBIHAT (Volume 3). Qom: Balaghat. [Arabic] [Link]
  18. Ibn Turka SAD (1981). TAMHID AL-QAWAʿID. Ashtiani JAD, editor. Tehran: Ministry of Culture and Higher Education. [Arabic] [Link]
  19. Jandi MAD (2002). SHARH FUSUS AL-HIKAM. Ashtiani JAD, editor. Qom: Islamic Propagation Office. [Arabic] [Link]
  20. Javadi Amoli A (1993). TAHRIR TAMHID AL-QAWAʿID. Qom: Al-Zahra Publications. [Persian] [Link]
  21. Javadi Amoli A (2003). RAHIQ MAKHTUM (Volume 8). Qom: Isra. [Persian] [Link]
  22. Javadi Amoli A (2012). The Philosophy of Mulla Sadra. Qom: Imam Khomeini Research Institute. [Persian] [Link]
  23. Kazemzadeh P, Dehghan-Simkani R, Davarnia M (2013). WUJUD-E MUNBASIT in viewpoints of Sayyid Haydar Amuli and Mulla Sadra. Journal of Religions and Mysticism. 46(1):63-84. [Persian] [Link]
  24. Khademi A (2005). Mulla Sadra's view on the first emanation. SADRA'S KHERADNAMEH. 41:24-31. [Persian] [Link]
  25. Khomeini R (1989). TAʿLIQAT ʿALA SHARH FUSUS WA MISBAH AL-UNS. Rahimian H, editor. Qom: PASDAR-E ISLAM. [Arabic] [Link]
  26. Moghaddam Gh (2020). Expanded existence and the longitudinal chain of causes. Mashhad: Islamic Research Foundation of Astan Quds Razavi. [Persian] [Link]
  27. Mulla Sadra (1962). AL-ʿARSHIYYA. Isfahan: Faculty of Literature and Humanities. [Arabic] [Link]
  28. Mulla Sadra (1975). The origin and the return. Tehran: Iranian Society of Philosophy and Wisdom. [Arabic] [Link]
  29. Mulla Sadra (1981a). ASRAR AL-AYAT. Tehran: Iranian Society of Philosophy and Wisdom. [Arabic] [Link]
  30. Mulla Sadra (1981b). Divine witnesses in mystical paths. Tehran: University Publishing Center. [Arabic] [Link]
  31. Mulla Sadra (1984). The perceptions. Corbin H, editor. Tehran: Tahoori. [Persian] [Link]
  32. Mulla Sadra (1989a). The transcendent philosophy in the four intellectual journeys (Volume 1). Qom: MAKTABAT AL-MUSTAFAWI. [Arabic] [Link]
  33. Mulla Sadra (1989b). The transcendent philosophy in the four intellectual journeys (Volume 2). Qom: MAKTABAT AL-MUSTAFAWI. [Arabic] [Link]
  34. Mulla Sadra (1989c). The transcendent philosophy in the four intellectual journeys (Volume 7). Qom: MAKTABAT AL-MUSTAFAWI. [Arabic] [Link]
  35. Mulla Sadra (1999). RISALA FI AL-HUDUTH. Mousavian H, editor. Tehran: Sadra Islamic Philosophy Foundation. [Arabic] [Link]
  36. Qaysari MD (1996). SHARH FUSUS AL-HIKAM. Ashtiani JAD, editor. Tehran: ELMI VA FARHANGI. [Arabic] [Link]
  37. Qunawi SAD (1996). AL-NAFAHAT AL-ILAHIYYA. Khajavi M, editor. Tehran: Molla. [Arabic] [Link]
  38. Qunawi SAD (2002). IʿJAZ AL-BAYAN FI TAFSIR UMM AL-QUR'AN. Ashtiani JAD, editor. Qom: Islamic Propagation Office. [Arabic] [Link]
  39. Qunawi SAD (2011). AL-NUSUS. Naji Esfahani H, editor. Qom: AYAT ISHRAQ. [Arabic] [Link]
  40. Rahimian S, Eskandari Z (2013). Proclus and Mulla Sadra on first effusion. Comparative Theology. 4(10):41-50. [Persian] [Link]
  41. Sabzawari MH (1990). SHARH AL-MANZUMA FI AL-MANTIQ WA AL-HIKMA (Volume 2). Hassanzadeh Amoli H, editor. Tehran: NASHR NAB. [Arabic] [Link]
  42. Shahrazuri SAD (2004). RASA'IL AL-SHAJARAH AL-ILAHIYYA. Habibi N, editor. Tehran: Iranian Institute of Philosophy. [Arabic] [Link]
  43. Shanazari J (2003). Principle and divine agency. Journal of Philosophical Theological Research. 5(13-14):29-40. [Persian] [Link]
  44. Shirazi QAD (2001). Commentary on the philosophy of illumination. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance. [Arabic] [Link]
  45. Suhrawardi SAD (1993a). Collected works of the master of illumination (Volume 2). Tehran: Institute for Cultural and Scientific Research. [Arabic] [Link]
  46. Tabataba'i MH (2007). NIHAYAT AL-HIKMAH. Qom: Imam Khomeini Institute. [Arabic] [Link]
  47. Tusi NAD (1985). Summary of critique of the Muhassal. Beirut: DAR AL-DUʾA. [Arabic] [Link]
  48. Zonouzi MA (1997). BADA'Iʿ AL-HIKAM. Tehran: Allameh Tabataba'i University. [Arabic] [Link]