پرسشی کهن، پاسخی نو؛ درنگی بر واگویه‌های روسو از ارسطو در مسئله عدالت

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسنده
محمد متین سلمانی
گروه علوم سیاسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
عدالت از دیرباز یکی از ارکان فلسفه سیاسی در نسبت میان انسان، قدرت و نظم مدنی بوده است. این پژوهش، با تمرکز بر دو لحظه تاریخی ممتاز در تکوین این مفهوم، یعنی اندیشه ارسطو در سنت کلاسیک یونان و نظریه روسو در بطن پروژه روشنگری، در پی آن است که از خلال تحلیل تطبیقی، بنیان‌های هستی‌شناختی، انسان‌شناختی و غایت‌شناختی عدالت را نزد این دو متفکر واکاوی کند. مسئله اصلی آن است که عدالت، نزد ارسطو و روسو، در چه نسبت‌هایی با مفاهیم محوری چون فضیلت، برابری، شهروندی و خیر عمومی تعریف می‌شود و آیا می‌توان با وجود تفاوت زمینه‌های فلسفی و سیاسی، امکان گفت‌وگویی مفهومی میان آن‌ها در نسبت با عدالت توزیعی یافت. یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود تفاوت‌های بنیادین، هر دو متفکر عدالت را نه صرفاً به‌مثابه سازوکار توزیعی، بلکه به‌منزله بنیان اخلاقی-سیاسی نظم جمعی تلقی می‌کنند؛ نظمی که تحقق شهروندی و خیر عمومی بدون عدالت ممکن نیست.

کلیدواژه‌ها

  1. 1. Aristotle, (1970), Politics, translated by Hamid Enayat, Tehran: Pocket Books Co. in collaboration with Franklin Publications. [In Persian]
    2. Aristotle, (2021), Ethics, translated by Reza Mashayekhi, Tehran: Negah. [In Persian]
    3. Bell, D. (2004). Environmental justice and Rawls’ difference principle. Environmental Ethics, 26(3), 287-306.
    4. Cassirer, Ernst, (1999), The Problem of Jean-Jacques Rousseau, translated by Hassan Shams-Avari, Tehran: Markaz. [In Persian]
    5. Dehkhoda, Ali Akbar, Dehkhoda Dictionary (digital version, https://dehkhoda.ut.ac.ir) based on the 15-volume physical version published in 1998. [In Persian]
    6. Dunn, J. (1968). Justice and the Interpretation of Locke’s Political Theory. Political Studies, 16(1), 68–87.
    7. Fleischacker, Samuel, (2018), A Short History of Distributive Justice, translated by Majid Amini, Tehran: Markaz. [In Persian]
    8. Fraser, N. (2008). Abnormal Justice. Critical Inquiry, 34(3), 393–422.
    9. Gheaus, A. (2016). Hikers in Flip‐flops: Luck egalitarianism, democratic equality and the distribuenda of justice. Journal of Applied Philosophy, 35(1), 54-69.
    10. Hamedi, A. (2014). The concept of justice in Greek philosophy (Plato and Aristotle). Mediterranean Journal of Social Sciences, 5(27), 1163-1167.
    11. Javidi, M. (2020). Social Contract Theory of Jean-Jacques Rousseau through a Methodological Approach. Journal of Religious Thought: A Quarterly Journal of Shiraz University, 19(73), 39-64. doi: 10.22099/jrt.2020.5554 [In Persian]
    12. Khalili, Mohammad Nader, (2021), The Concept of Justice, Economy in the Mirror of Jurisprudence, 10(1), 61-102. [In Persian]
    13. MacIntyre, A, (2023), After Virtue, Translated by Hamid Shahriari & Mohammad Ali Shomali, Tehran: Samt. [In Persian]
    14. McManus, M. (2022, Jul 22). Liberalism vs the Aristotelian universe. Liberal Currents. https://www.liberalcurrents.com/liberalism-vs-the-aristotelian-universe/
    15. Maurya, S. K. (2021). THE CONCEPT OF JUSTICE IN REFERENCE WITH PHILOSOPHIES OF PLATO AND ARISTOTLE: A CRITICAL STUDY. Journal of Liberty and International Affairs, 7(3), 250-266.
    16. Mullen, E. & Skitka, L. J. (2006). Exploring the psychological underpinnings of the moral mandate effect: Motivated reasoning, group differentiation, or anger? Journal of Personality and Social Psychology, 90(4), 629–643.
    17. Plato, (2018), The Republic, translated by Fouad Rouhani, Tehran: Elmi Farhangi. [In Persian]
    18. Rousseau, J. J. Masters, R. D. & Kelly, C. (1992). Discourse on the origins of inequality (second discourse); Polemics; and, Political economy.
    19. Rousseau, Jean-Jacques, (1962), The Social Contract, translated by Gholamhossein Zirakzadeh, Tehran: Chehr & Chap Ettelaat Co. [In Persian]
    20. Rousseau, Jean-Jacques, (2007), Discourse on Inequality, translated by Hossein Raghfar and Hamid Javdani, Tehran: Institute of Higher Education and Research in Management and Planning. [In Persian]
    21. Shokri, M. (2015). Rhetoric Tradition and Democracy: Isocrates’ Role in Ancient Greek Political Idea. Start Point of Western Political Philosophy. Studia Humana, 4(3), 14–36. https://doi.org/10.1515/sh-2015-0017
    22. Weirich, P. (1992). Rousseau on Equality. History of Philosophy Quarterly, 9(2), 191–198.
    23. ZUCKERT, C. H. (2014). ARISTOTELIAN VIRTUE ETHICS AND MODERN LIBERAL DEMOCRACY. The Review of Metaphysics, 68(1), 61–91.