نقد دوگانه علیت-اتفاق و حل چالش ناشی از آن بر مبنای ایده جهان‌های ممکن لوئیس

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان
علی اصغر جعفری ولنی
محمدجواد میکائیلی
گروه فلسفه-دانشکده الهیات-دانشگاه شهید مطهری
10.58209/jpt.5.2.179
چکیده
دوگانه‌ علیت-اتفاق از جمله مسائل مهم تاریخ اندیشه‌ بشری است. نظریه‌ علیت در فلسفه اسلامی بر محور امکان ماهوی شکل گرفته و پس از گذار از دوره‌ ابتدایی، در علامه طباطبایی به اوج خود رسیده است. از سوی دیگر نظریه‌ صدفه نیز بعد از تکامل خود، در دیوید هیوم به کمال خود رسید. طرفین نزاع حول این محور بحث می‌کنند که آیا رجحان وجود بر عدم در ماهیات نیازی به علت مرجح دارد یا خیر؟ صرف نظر از اینکه رجحان مذکور توسط علت باشد یا اتفاقی، سوال مهم‌تر این است که آیا وقوع رجحان مذکور در ماهیت ممکن است یا خیر؟ در صورت محال بودن این رجحان، ضرورت وجود دیدگاه سوم و خروج از دوگانه‌ مذکور تثبیت می‌شود. این مقاله در صدد تبیین چالش مذکور و ارائه‌ راه‌حلی بر اساس ایده‌ جهان‌های ممکن لوئیس است. البته این دیدگاه ارتباطی به دیدگاه علَی لوئیس ندارد.

کلیدواژه‌ها

  1. -Hume, David.(1969).A Treatise of human nature.penguin Book.
    -Hume, David.(1988). Enquiry concerning human nature. Open cout.
    -Nolan, Daniel.(2005). David Lewis.Montreal & Kingston.McGill-Queen’s University Press.
    -Sadr, Mohammad Bagher.(1982). Logical bases for induction. Fourth. Beirut. Dar Al Taarif for Publications.[Arabic]
    - Tabataba'i, Mohammad Husein.(2006).The end of wisdom.Qom. Imam Khomeini Educational and Research Institute Publication Center (R.A.)[Arabic]
    -Tabataba'i, Mohammad Husein.(2010). The beginning of wisdom.Twenty-seventh.Qom.Islamic Publishing Institute.[Arabic]
    -Tabataba'i, Mohammad Husein.(2011).Principles of Philosophy and the Method of Realism.Tehran.Sadra Publications.[Persian]
  2. Abbasian Chaleshtari MA (2000). Causality. Articles and Reviews. 68:219-243.[Persian] [Link]
  3. Ghasemi A (2016). Analysis of causality in hume and its comparison with the views of Morteza Motahari. Hekmat Sadraei. 5(1):87-98. [Persian] [Link]
  4. Ghorbani Q (2007). Causality from the perspective of Western empiricists and its critique from the perspective of transcendental wisdom. New Religious Thought. 9:161-198.[Persian] [Link]
  5. Hume D (1969). A treatise of human nature. London: Penguin Book. [Link]
  6. Hume D (1988). An enquiry concerning human understanding. Chicago: Open Court. [Link]
  7. Maleki F (2021). Causality from Hume's perspective and its criticism based on the thought of Ibn Sina. Rushd Journal of Quranic Education and Islamic Studies. 116:31-32.[Persian] [Link]
  8. Nolan D (2005). David Lewis. Montreal: McGill-Queen's University Press. [Link] [DOI:10.1017/UPO9781844653072]
  9. Sadr MB (1982). Logical bases for induction. Beirut: DAR AL TAAROF LELMATBUAT. [Arabic] [Link]
  10. Salem M (2012). The place of Sinai causality: A historical survey. Hekmat Sinai. 48:55-76. [Persian] [Link]
  11. Tabataba'i MH (2006). The end of wisdom. Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute Publication Center. [Arabic] [Link]
  12. Tabataba'i MH (2010). The beginning of wisdom. Qom: Islamic Publishing Institute. [Arabic] [Link]
  13. Tabataba'i MH (2011). Principles of philosophy and the method of realism. Tehran: Sadra Publications. [Persian] [Link]