صوری‌سازی منطقی برخی احساسات خلاف‌واقع

نویسندگان
فاطمه مشهدی راویز 1
لطف الله نبوی 1
مجید علی‌زاده 2
1 گروه فلسفه و حکمت و منطق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 گروه علوم کامپیوتر، دانشکده ریاضی، آمار و علوم کامپیوتر، دانشکدگان علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.58209/jpt.5.2.207
چکیده
احساسات خلاف‌واقع، مانند گناه و شرم، رفتار انسان را در تلاقی دنیای اجتماعی و اخلاقی شکل می‌دهند. چنین احساساتی این امکان را برای افراد فراهم می‌سازند تا با اندیشیدن به آنچه می‌توانست رخ دهد در برابر آنچه رخ داده، انتخاب‌های خود را مورد سنجش قرار دهند. سپس، با تامل در اینکه چگونه گزینه‌های دیگر می‌توانستند به نتایجی متفاوت ختم شوند، در پی اصلاح رفتار خود برمی‌آیند. در این مقاله چارچوبی منطقی برای صوری‌سازی این احساسات در حوزه هوش مصنوعی و سیستم‌های چندعاملی ارایه شده است. برای این منظور، نحو و معناشناسی طراحی شده که رفتار یک عامل را به دانش، هنجارها و معیارهای او گره می‌زند و از این راه، احساساتی چون گناه و شرم را به‌خوبی بازسازی می‌کند. این پژوهش، زمینه‌ای برای طراحی سیستم‌های هوشمندی فراهم می‌آورد که بتوانند پیچیدگی‌های انسانی و اصول اخلاقی جامعه را درک کرده و با آنها همگام شوند.

کلیدواژه‌ها

  1. Adam, C., and Longin, D. Shame, when reasoning and emotions are linked. in Proceedings of the 11th European Workshop on Multi-Agent Systems (EUMAS 2013) (2013).
    Baumeister, R. F., Stillwell, A. M., and Heatherton, T. F. Guilt: An interpersonal approach. Psychological Bulletin 115, 2 (1994), 243–267.
    Covert, M. V., Tangney, J. P., Maddux, J. E., and Heleno, N. M. Shame-proneness, guilt-proneness, and interpersonal problem solving: A social cognitive analysis. Journal of Social and Clinical Psychology 22, 1 (2003), 1–12.
    Guiraud, N., Longin, D., Lorini, E., Pesty, S., and Rivière, J. The face of emotions: A logical formalization of expressive speech acts. in Proceedings of the 10th International Conference on Autonomous Agents and Multiagent Systems (AAMAS 2011) (2011), International Foundation for Autonomous Agents and Multiagent Systems (IFAAMAS), pp. 1031–1038.
    Lorini, E., and Schwarzentruber, F. A logic for reasoning about counterfactual emotions. Artificial Intelligence 175, 3-4 (2011), 814–847.
    Roese, N. J., and Morrison, M. The psychology of counterfactual thinking. Historical Social Research 34, 2 (2009), 16–26.
    Steunebrink, B. R., Dastani, M., and Meyer, J. C. A formal model of emotion triggers: An approach for BDI agents. Synthese 185, Suppl 1 (2012), 83–129
    Tangney, J. P., Stuewig, J., and Mashek, D. J. Moral emotions and moral behavior. Annual Review of Psychology 58 (2007), 345–372.
  2. Covert MV, Tangney JP, Maddux JE, Heleno NM (2003). Shame-proneness, guilt-proneness, and interpersonal problem solving: A social cognitive analysis. Journal of Social and Clinical Psychology. 22(1):1-12. [Link] [DOI:10.1521/jscp.22.1.1.22765]
  3. Guiraud N, Longin D, Lorini E, Pesty S, Rivière J (2011). The face of emotions: A logical formalization of expressive speech acts. Proceedings of the 10th International Conference on Autonomous Agents and Multiagent Systems. Taipei: AAMAS. p. 1031-1038. [Link]
  4. Lorini E, Schwarzentruber F (2011). A logic for reasoning about counterfactual emotions. Artificial Intelligence. 175(3-4):814-847. [Link] [DOI:10.1016/j.artint.2010.11.022]
  5. Roese NJ, Morrison M (2009). The psychology of counterfactual thinking. Historical Social Research. 34(2):16-26. [Link]
  6. Steunebrink BR, Dastani M, Meyer JC (2012). A formal model of emotion triggers: An approach for BDI agents. Synthese. 185(Suppl 1):83-129. [Link] [DOI:10.1007/s11229-011-0004-8]
  7. Tangney JP, Stuewig J, Mashek DJ (2007). Moral emotions and moral behavior. Annual Review of Psychology. 58:345-372. [Link] [DOI:10.1146/annurev.psych.56.091103.070145]