پلنتینگا و غزالی؛ سازگاری علم و باورهای دینی

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان
جواد زروندی 1
علینقی لزگی 2
کسری فارسیان 3
1 گروه الهیات، دانشکده علوم پایه، دانشگاه شهید ستاری، تهران، ایران
2 گروه الهیات، دانشکده الهیات، دانشگاه امام علی، تهران، ایران
3 گروه فلسفه، حکمت و منطق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
10.58209/jpt.5.1.109
چکیده
خداناباوران معتقدند که علم جدید حامی و پشتیبان نوعی از ایده خداناباوری است؛ دست کم در نظر برخی از آنان مبنای متافیزیکی علم جدید هیچ جایگاهی برای پذیرش باورهای ایمانی خداباوران باقی نمی‌گذارد و در نتیجه، علم‌گرایی و خداباوری ناسازگار هستند. اما، در میان فیلسوفان استدلال‌هایی وجود دارد که می‌تواند نشان دهد سخن فوق چندان قابل دفاع نیست و به عکس، دلایل خوبی له سازگاری علم و خداباوری وجود دارد. در این مقاله سعی می‌کنیم نشان دهیم که مبتنی بر معرفت‌شناسی پلنتینگا از یک سو و نظریه هرمنوتیک متن مقدس غزالی در سوی دیگر، نه‌تنها علم‌گرایی و خداباوری تعارض جدی با یکدیگر ندارند بلکه می‌توانند به عنوان اموری به هم وابسته یا مکمل در نظر گرفته شوند.

کلیدواژه‌ها

  1. The Qur'an
    Al-Ghazali, Abu Hamid (1904). al-Mustasfâ min ‘ilm al-usûl, 2 vols. Bûlâq: al-Matba’a al-Amîriyya.
    Al-Ghazali (1993). Qanun al-Ta'wil, Beirut: Dar Al-Kotob Al-Ilmiyah.
    Al-Ghazali, Abu Hamid (2002). Faysal al-tafriqa bayna l-Islâm wa-l-zandaqa, Dâr Ihyâ al-Kotob al-‘Arabîyya.
    Fārābī, Abū Naṣr (1985). Perfect State, al-Farabi on the Perfect State (Mabādiʼ ārāʼ ahl al-madīnat al-fāḍilah), Richard Walzer (ed./trans.), Oxford: Clarendon Press.
    Helm, Paul (1998). "John Calvin, the Sensus Divinitatis, and the noetic effects of sin". International Journal for Philosophy of Religion. 43 (2): 87–107. doi:10.1023/A:1003174629151.
    Hoseini Shahroodi, S. M. and Mashhadi, T. (2011). Rational Interpretation of Religion From the Perspective of Tabatabai and Ghazali. Comparative Theology, 2(6), 1-18.
    McGinnis, Jon and Rahim Acar, "Arabic and Islamic Philosophy of Religion", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2023 Edition), Edward N. Zalta & Uri Nodelman (eds.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/fall2023/entries/arabic-islamic-religion/>.
    Nagel, Thomas (2023). Analytic philosophy and human life. New York, NY, United States of America: Oxford University Press.
    Plantinga, Alvin (1993). Warrant and Proper Function, Oxford: Mord University Press.
    Plantinga, Alvin (1996). "Science: Augustinian or Duhemian?", Faith and Philosophy 13 (3):368-394.
    Plantinga, Alvin (2000). Warranted Christian Belief Oxford: Mord University Press.
    Plantinga, Alvin (2011). Where the Conflict Really Lies: Science, Religion, and Naturalism, New York, NY, United States of America: Oxford University Press.
    Stroumsa, Sarah (1999). Freethinkers of Medieval Islam: Ibn al-Rawāndī, Abū Bakr al-Rāzī, and Their Impact on Islamic Thought, Leiden: Brill.
  2. Al-Ghazali AH (1904). AL-MUSTASFÂ MIN 'ILM AL-USÛL. Boulaq: AL-MATBA'A AL-AMÎRIYYA. [Arabic] [Link]
  3. Al-Ghazali AH (1993). QANUN AL-TA'WIL. Beirut: DAR AL-KOTOB AL-ILMIYAH. [Arabic] [Link]
  4. Al-Ghazali AH (2002). FAYSAL AL-TAFRIQA BAYNA L-ISLÂM WA-L-ZANDAQA. Cairo: DÂR IHYÂ AL-KOTOB AL-'ARABÎYYA. [Arabic] [Link]
  5. Farabi AN (1985). Al-Farabi on the perfect state (MABĀDIʼ ĀRĀʼ AHL AL-MADĪNAT AL-FĀḌILAH). Walzer R, editor. Oxford: Clarendon Press. [Link]
  6. Helm P (1998). John Calvin, the sensus divinitatis, and the noetic effects of sin. International Journal for Philosophy of Religion. 43(2):87-107. [Link]
  7. Hoseini Shahroodi SM, Mashhadi T (2011). Rational interpretation of religion from the perspective of Tabatabai and Ghazali. Comparative Theology. 2(6):1-18. [Persian] [Link]
  8. McGinnis J, Acar R (2023). Arabic and Islamic philosophy of religion. Zalta EN, Nodelman U, editors. Stanford: Stanford Encyclopedia of Philosophy. [Link]
  9. Nagel T (2023). Analytic philosophy and human life. New York: Oxford University Press. [Link] [DOI:10.1093/oso/9780197681671.001.0001]
  10. Plantinga A (1993). Warrant and proper function. Oxford: Oxford University Press. [Link] [DOI:10.1093/0195078640.001.0001]
  11. Plantinga A (1996). Science: Augustinian or Duhemian?. Faith and Philosophy. 13(3):368-394. [Link] [DOI:10.5840/faithphil19961335]
  12. Plantinga A (2000). Warranted Christian belief. Oxford: Oxford University Press. [Link] [DOI:10.1093/0195131932.001.0001]
  13. Plantinga A (2011). Where the conflict really lies: Science, religion, and naturalism. New York: Oxford University Press. [Link] [DOI:10.1093/acprof:oso/9780199812097.001.0001]
  14. Stroumsa S (1999). Freethinkers of medieval Islam: Ibn al-Rawāndī, Abū Bakr al-Rāzī, and their impact on Islamic thought. Leiden: Brill. [Link] [DOI:10.1163/9789004452848]