اتصاف ماهیت به وجود در آرای جلال‌الدین دوانی و انتقادات صدرالدین و غیاث‌الدین دشتکی

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسنده
سیداحمد حسینی سنگ‌چال
گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.58209/jpt.5.1.97
چکیده
اتصاف ماهیت به وجود، وجود پیشینی ماهیت را به حکم قاعده فرعیه لازم داشته و با اشکال دور یا تسلسل مواجه خواهیم شد. دوانی بر مدار نظریه حمل، انواع مطابق حمل، اتصاف توسعه‌یافته و قاعده فرعیه خویش سعی دارد از این اشکال پاسخ گوید. دوانی دو تحلیل از هلیات بسیطه‌ای مانند «زید موجود است» ارایه می‌دهد؛ در تحلیل نخست، زید را متصف به وجود می‌داند و در تحلیل دوم، زید را منسوب به وجود می‌شمرد. از دیدگاه دوانی، در تفسیر دوم از «زید موجود است» اشکال مساله اتصاف به کلی منحل خواهد شد؛ چون زید، متصف به وجود نیست بلکه منسوب به وجود است. در تحلیل اول از «زید موجود است» اتصاف زید به وجود در سه فضای اتصاف نفس الامری، اتصاف ذهنی و اتصاف خارجی مورد بررسی است. دوانی با تفکیک ظرف اتصاف و ظرف تحقق اتصاف و قاعده فرعیه از اشکال مزبور در هر سه فضا پاسخ می‌گوید.

کلیدواژه‌ها

  1. - Bahmanyar ibn al-Marzban(1996) Al- Tahsil. Vol. 2 . Tehran: University of Tehran[Arabic]

    Daštakī, S - Ṣadr-al-Dīn Moḥammad- (n.d.A). The old commentary on Sharh Tajrīd al-kalām, Astan Quds Razavi [Arabic]
    - Daštakī, S - Ṣadr-al-Dīn Moḥammad- (n.d.B). The new commentary on Sharh Tajrīd al-kalām; Madresa Sepahsalar [Arabic]
    - Daštakī Gh -Ghiyāth al-Din Mansur-(n.d.) Tajridat Al-ghavashi wa Tasheidat Al-havashi [Arabic]
    - Dawānī, Jalāl al-Dīn(n.d.A), The new commentary on SharhTajrīd al-kalām. Manuscript, Islamic Parliament Library, no.1998[Arabic]
    - Dawānī, Jalāl al-Dīn(n.d.B), The new commentary on Sharh Tajrīd al-kalām. Manuscript, Islamic Parliament Library, no.10146[Arabic]
    - Dawānī, Jalāl al-Dīn(2002)Sabuo Rasaeil. Teran: Miras e Maktob[Arabic] Ibn Sina (1983). Kitab al-Shifa' (Theology). Vol3, Qom: Ayatollah Al-Azmi Marashi Al-Najafi Library [Arabic]
    - Ghoshji A (2014) Kitab Sharh Tajrid Al-Agaid (Volume 1). Qom: Raeed [Arabic] -
    - Hilli Jamal al-Din ibn Yusuf (2009) Kashf Al Murad. Vol.12. Qom: moseseh Nashr Al-Islami [Arabic]
    - Hosseini Sangchal A(2022) The Rule of Presupposition in Davani’s Intellectual Organization. The Quarterly Journal ofHistory of Islamic Philosophy Vol.1/Issu 1/ Spring 2022 [Persian]
    - Ibn Sina (1996) Kitab al-Isharat wa t-Tanbihat. Qom: Nashr Al-Balageh [Arabic]
    - Razi Fakhr al-Din (2005) Kitab Sharh al-Isharat wa t-Tanbihat. (Volume 2) Tehran: Angoman Asar Farhangi [Arabic]
    - Ṭūsī Naṣīr al-Dīn (1996) Kitab Sharh al-Isharat wa t-Tanbihat. (Volume 2) Qom: Nashr Al- Balageh [Arabic]
  2. Bahmanyar M (1996). AL-TAHSIL (Volume 2). Tehran: University of Tehran. [Arabic] [Link]
  3. Dashtaki QDM (ND). TAJRIDAT AL-GHAVASHI WA TASHEIDAT AL-HAVASHI. Hamedan: Garb Hamedan School. [Arabic] [Link]
  4. Dashtaki SDM (NDc). The old commentary on SHARH TAJRĪD AL-KALĀM. Astan Quds Razavi. [Arabic] [Link]
  5. Dashtaki SDM (NDb). The new commentary on SHARH TAJRĪD AL-KALĀM. MADRESA SEPAHSALAR. [Arabic] [Link]
  6. Dawani JD (2002). SABUO RASAEIL. Tehran: MIRASE MAKTOB. [Arabic] [Link]
  7. Dawani JD (NDa). The new commentary on SHARH TAJRĪD AL-KALĀM. Manuscript, Islamic Parliament Library. No. 1998. [Arabic] [Link]
  8. Dawani JD (NDb). The new commentary on SHARH TAJRĪD AL-KALĀM. Manuscript, Islamic Parliament Library. No. 10146. [Arabic] [Link]
  9. Ghoshji A (2014). SHARH TAJRID AL-AGAID (Volume 1). Qom: Raeed. [Arabic] [Link]
  10. Hilli HY (2009). KASHF AL MURAD (Volume 12). Qom: MOASESEH NASHR AL-ISLAMI. [Arabic] [Link]
  11. Hosseini Sangchal A (2022). The rule of presupposition in Davani's intellectual organization. The Quarterly Journal of History of Islamic Philosophy. 1(1):76-102. [Persian] [Link]
  12. Ibn Sina (1983). KITAB AL-SHIFA': Theology (Volume 3). Qom: AYATOLLAH AL-AZMI MARASHI AL-NAJAFI Library. [Arabic] [Link]
  13. Ibn Sina (1996). Remarks and admonitions. Qom: NASHR AL-BALAGEH. [Arabic] [Link]
  14. Razi FD (2005). SHARH AL-ISHARAT WA TANBIHAT (Volume 2). Tehran: ANJOMAN ASAR FARHANGI. [Arabic] [Link]
  15. Tusi ND (1996). SHARH AL-ISHARAT WA TANBIHAT (Volume 2). Qom: NASHR AL-BALAGEH. [Arabic] [Link]