مقایسه دیدگاه اشاعره و ملاصدرا در قاعده "لامؤثِّر فی الوجود الا الله"

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسنده
یحیی نورمحمدی نجف آبادی
گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران
10.58209/jpt.2.3.223
چکیده
قاعده "لامؤثر فی الوجود الا الله" مورد تأکید اشاعره و ملاصدرا است؛ لکن، هر کدام تفسیری متفاوت از این قاعده ارایه کرده‎اند. اشاعره بر اساس این قاعده، هرگونه علیت و تأثیر و تأثُّر را در میان ممکنات انکار کرده‎اند و همه افعال را به طور انحصاری و مستقیم به خداوند متعال نسبت می‌دهند. اما ملاصدرا بر اساس مبانی فلسفی خود در حکمت متعالیه، ضمن اثبات فاعلیَّت قریب خداوند برای تمامی افعال، نقشی را نیز برای سایر ممکنات در افعال می‌پذیرد و گونه‌ای از تأثیر و تأثُّر در میان مادون واجب تعالی را اثبات می‌کند. در این مقاله هر دو دیدگاه مورد بررسی و مقایسه قرار گرفت که بر این اساس، هیچ یک از این دو دیدگاه خالی از اشکال نیستند. البته دیدگاه ملاصدرا با تبیینی که ملا علی مدرس از آن ارایه می‌کند، تا حد زیادی پیراسته از اشکالات می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

  1. 1- قرآن کریم.
    2- اشعری، ابوالحسن، (1400ق)، مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین، فرانس شتاینر، آلمان – ویسبادن، چاپ سوم‌.
    3- ایجی، میر سید شریف، (1325)، شرح المواقف، الشریف الرضی، قم، چاپ اول.
    4- تفتازانی، سعدالدین، (1407ق)، شرح العقائد النفسیه، مکتبه الکلیات الازهریه، قاهره، چاپ اول.
    5- رازی، فخرالدین، (1411ق)، المحصَّل، دارالرازی، عمان، چاپ اول.
    6- زنوزی، آقا علی، (1376)، بدایع الحکم، تهران، الزهراء.
    7- سبحانی، جعفر، (1428ق)، محاضرات فی الإلهیات، تلخیص علی ربانی گلپایگانی، مؤسسه امام صادق (ع)، چاپ 11.
    8- شهرستانی، محمد بن عبد الکریم، (1364ش)، ملل و النحل، الشریف الرضی، قم، چاپ سوم.
    9- طباطبایی، محمد حسین، (بی‌تا)، تعلیقه بر حکمت متعالیه، چاپ سنگی.
    10- طوسی و دیگران، خواجه نصیرالدین، (1341)، کلمات المحققین، قم، بی نا، چاپ دوم.
    11- طوسی، محمد بن حسن، (1285ق)، شرح تجرید العقائد، شارح: علی بن محمد قوشجی، رضی، بی جا.
    12- عبودیت، عبدالرسول، (1385)، درآمدی بر نظام حکمت صدرایی، تهران، سمت، چاپ اول، جلد اول.
    13- عبودیت، عبدالرسول، (1386)، درآمدی بر نظام حکمت صدرایی، تهران، سمت، چاپ اول، جلد دوم.
    14- غزالی، ابوحامد، (1409ق)، الاقتصاد فی الاعتقاد، دارالکتب العلمیه، بیروت، چاپ اول.
    15- غزالی، ابوحامد، (1994)، تهافت الفلاسفه، دار و مکتبه الهلال، بیروت، چاپ اول.
    16- قوشچی، فاضل، (1311)، شرح التجرید، بی نا.
    17- مرعشی، قاضی نورالله، (1409)، احقاق الحق و ازهاق الباطل، مکتبه آیت الله مرعشی النجفی، قم، چاپ اول.
    18- مظفر، محمد حسین، (1422ق)، دلائل الصدق، مؤسسه آل البیت (ع)، قم، چاپ اول.
    19- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، (1389)، مجموعه رسائل فلسفی، بنیاد حکمت صدرا، تهران.
    20- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، (1981)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه العقلیه، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم.
  2. Ash'ari A (1979). MAGHALAT AL-ESLAMEEN VA EKHTILAF AL-MOSALEIN. 3rd Edition. Wiesbaden: Franz Steiner Publication. [Arabic] [Link]
  3. Eiji MSSh (1946). SHARH AL-MAVAGHEF. 1st Edition. Qom: Alsharif Alrazi. [Arabic] [Link]
  4. Ghazali A (1994). TAHAFUT AL-FALASIFAH. 1st Edition. Beirut: Alhelal Publication. [Arabic] [Link]
  5. Ghooshchi AA (1893). SHARH AL-TAJRID. Unknown Publisher. [Arabic] [Link]
  6. Mozaffar MH (2001). DALA'EL AL-SEDGH (Volume 2). 1st Edition. Qom: Al Albeyt Lelehya Altarath Institute. [Arabic] [Link]
  7. Obudiyat A (2006). An introduction to the Sadrai wisdom system (Volume 1). 1st Edition. Tehran: Samt. [Persian] [Link]
  8. Obudiyat A (2007). An introduction to the Sadrai wisdom system (Volume 2). 1st Edition. Tehran: Samt. [Persian] [Link]
  9. Razi F (1990). AL-MOHASSAL. 1st Edition. Oman: Dar-ol-Razi. [Arabic] [Link]
  10. Sadruddin Shirazi MI (1981). ALHEKMAT ALMOTE'ALIEH FI ALASFAR ALAGHLIEH ALARBA'EH. 2nd Edition. Beirut: Daar Ehya Altarath Alarabi. [Arabic] [Link]
  11. Sadruddin Shirazi MI (2012). Collection of the philosophical treatises. Tehran: Hekmat Eslam Sadra Foundation. [Persian] [Link]
  12. Shahrestani M (1985). MELAL VA AL-NAHL (Volume 1). 3rd Edition. Qom: Alsharif Alrazi. [Arabic] [Link]
  13. Shooshtari GhN (1988). EHGHAGH AL-HAGH VA EZHAGH6 ALBATEL (Volume 1). 1st Edition. Qom: Ayatollah Mar'ashi Najafi Institute. [Arabic] [Link]
  14. Sobhani J (2007). MOHAZERAT FI AL-ELAHIAT. 11th Edition, Rabbani Golpayegani A, editor. Qom: Emam Sadegh Institute. [Arabic] [Link]
  15. Tabatabaei MH (Unknown). Commentary on the HEKMAT AL-MOTA'ALIYAH. Stone Publishing Version. [Arabic] [Link]
  16. Taftazani S (1986). SHARH AL-AGHAEED AL-NASFIAH. 1st Edition. Cairo: Alkoliat-ol-Azhariah. [Arabic [Link]
  17. Toosi N (1962). KALEMAT AL-MOHAGHEGHIN. 2nd Edition. Qom: Unknown Publisher. [Link]
  18. Zonoozi AA (1997). BEDAYAH AL-HIKAM. Tehran: Alzahra. [Arabic] [Link]