اعتماد اجتماعی محور اخلاق اسلامی؛ منظر امام موسی صدر

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسنده
غلامرضا زکیانی
گروه فلسفه، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
10.58209/jpt.2.2.157
چکیده
موضوع اخلاق و مبانی آن (فلسفه اخلاق) از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. اخلاق و دو شاخه دیگر حکمت عملی (سیاست و تربیت) به دلایلی از مدار بحث حکما خارج و به حوزه کلام رانده و در مباحث نبوت و امامت محدود شد. در عصر جدید که مباحث فلسفه اخلاق در کانون مسایل فلسفی قرار گرفت اندیشمندان مسلمان تلاش کردند مبانی اخلاقی را استحکام بخشند. در این مسیر سه جریان علامه طباطبائی (اعتباریات)، استاد مطهری (حسن و قبح عقلی و منش علوی) و امام موسی صدر (رویکرد اجتماعی به اخلاق) قابل ذکر است. در این نوشتار ضمن اشاره به تاریخچه مذکور، دیدگاه امام موسی صدر معرفی و تحلیل می‌گردد. صدر اندیشمندی است که ضمن آشنایی با فلسفه اسلامی هرگز در چارچوب‌های آن محدود نماند و برای حل مشکلات اجتماعی از جمله مبانی اخلاق با رویکرد آزادانه‌ای به سراغ قرآن و سنت رفت و مبنایی الهی-اجتماعی (اعتماد عمومی) برای اخلاق پی‌ریزی کرد.

کلیدواژه‌ها

  1. امام علی(ع)، بی‌تا، غرر الحکم و درر الکلم، عبدالواحد تمیمی آمدی
    ابن‌سینا، حسین‌بن‌علی، بی‌تا، عیون الحکمة، دارالقلم
    ابن‌سینا، حسین‌بن‌علی، 1405، الشفا، المنطق، المدخل، منشورات مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی
    ابن‌سینا، حسین‌بن‌علی، 1364، النجاة، نشر مرتضوی
    ارسطو، 1378، ارگانن، ترجمه میرشمس‌الدین ادیب‌سلطانی، انتشارات نگاه
    ارسطو، 1385، متافیزیک، ترجمه محمدحسن لطفی، انتشارات طرح نو
    حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، 1363، کشف المراد فی شرح‌تجرید‌الاعتقاد، به تصحیح حسن حسن زاده آملی، موسسة النشر الاسلامی
    حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، 1381، الجوهر النضید فی شرح منطق التجرید، به تصحیح محسن بیدارفر، انتشارات بیدارفر
    دیوانی، امیر، 1391، حکمت عملی شیخ الرئیس، به کوشش محسن جوادی، نشر چنار
    شیرازی، صدرالدین (ملاصدرا)، 1981، الحکمةالمتعالیة، ج1، دار احیاءالتراث العربی
    شیرازی، صدرالدین (ملاصدرا)، بی‌تا، الشواهد الربوبیة فی المناسک السلوکیة، المرکز الجامعی للنشر
    صالحی امیری، تابستان 1387، اعتماد اجتماعی، پژوهشکده تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام
    الصدر، محمدباقر، 1348، اقتصاد ما، ترجمه محمدکاظم موسوی، ج1، انتشارات اسلامی
    صدر، سیدموسی، 1392، ادیان در خدمت انسان، موسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر
    صدر، سیدموسی، 1390، حدیث سحرگاهان، موسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر
    طباطبائی، سیدمحمدحسین، 1356 ، اصول فلسفه رئالیسم، مرکز بررسی‌های اسلامی
    طباطبائی، سیدمحمدحسین، بی‌تا، تفسیرالمیزان، ج3، ذیل تفسیر آیه 26 سوره آل‌عمران، بنیاد علمی و فکری علامه طباطبائی
    غروی اصفهانی، ابوالحسن، بی‌تا، نهایةالدرایة، ج2، چاپ انتشارات سید الشهداء
    غزالی، ابوحامد محمد، 1393، تهافت الفلاسفة، ترجمه علی اصغرحلبی، نشر جامی
    فرهادی، مرتضی، پائیز 1394، به راه بادیه رفتن، فصلنامه علوم اجتماعی، ش70
    مطهری، مرتضی، 1366، مقالات فلسفی، ج2، انتشارات حکمت
    مطهری، مرتضی، 1368، مجموعه آثار، ج1، انتشارات صدرا
    مطهری، مرتضی، 1363، نقدی بر مارکسیسم، انتشارات صدرا
  2. Allameh Helli (1984). KASHF AL-MORAD FI SHARH-E TAJRID AL-ETEGHAD. Hassanzadeh Amoli H, editor. Qom: Alnashr-ol-Eslami Institute. [Arabic] [Link]
  3. Allameh Helli (2002). AL-JOHAR AL-NAZID FI SHARH-E MANTEGH AL-TAJRID. Bidarfar M, editor. Qom: Bidarfar Publication. [Arabic] [Link]
  4. Aristotle (1999). Organon. Adib Soltani MSh, translator. Tehran: Negah Publication. [Persian] [Link]
  5. Aristotle (2006). Metaphysics. Lotfi MH, translator. Tehran: Tarh-e No Publication. [Persian] [Link] [DOI:10.1093/oseo/instance.00258589]
  6. Avicenna (1986). OYUN Al-HEKMAH. Cairo: Dar-ol-Ghalam. [Arabic] [Link]
  7. Avicenna (1984). AL-SHEFA, AL-MANTEGH, AL-MADKHAL. Qom: Ayatollah Ozma Marashi Najafi School Publication. [Arabic] [Link]
  8. Avicenna (1985). AL-NEJAT. Qom: Nashr-e Mortazavi. [Arabic] [Link]
  9. Divani A (2012). Sheykh-ol-Raeis practical wisdom. Javadi M, editor. Hamedan: Nashr-e Chenar. [Persian] [Link]
  10. Farhadi M (2015). Go to the desert. Social Sciences. 22(70):1-120. [Persian] [Link]
  11. Gharavi Esfahani A (1995). NAHAYAT AL-DERAYAT (Volume 3). Qom: Seyed-ol-Shohada Publication. [Arabic] [Link]
  12. Imam Ali (1987). GHORAR AL-HEKAM VA DORAR AL-KALAM (Volume 6). Tamimi Amadi A, editor. Qom: Maktab-ol-Elam Al-eslami. [Arabic] [Link]
  13. Motahari M (1987). Philosophical articles (Volume 2). Tehran: Hekmat Publication. [Persian] [Link]
  14. Motahari M (1989). Books collection (Volume 1). Tehran: Sadra Publication. [Persian] [Link]
  15. Sadr MB (1969). Our economy (Volume 1). Qom: Eslami Publication. [Arabic] [Link]
  16. Sadr SM (2011). The hadith of dawn. Tehran: Imam Mousa Sadr Cultural-Research Institute. [Persian] [Link]
  17. Sadr SM (2013). Religions in the service of man. Tehran: Imam Mousa Sadr Cultural-Research Institute. [Persian] [Link]
  18. Sadruddin Shirazi MI (1981). AL-HEKMAT AL-MOTE'ALIEH (Volume 1). Beirut: Daar-ol-Ehya Altarath Alarabi. [Arabic] [Link]
  19. Sadruddin Shirazi MI (2015). AL-SHAVAHED AL-ROBUBIEH FI AL-MANASEK AL-SOLUKIEH. Mashhad: Almarkaz Aljamei Lelnashr. [Arabic] [Link]
  20. Salehi Amiri SR (2013). Social trust. Tehran: Research Institute of Strategic Research of Expediency Council. [Persian] [Link]
  21. Tabatabaei SMH (1999). TAFSIR AL-MIZAN (Volume 3). Qom: Allameh Tabatabaei Scientific and Intellectual Foundation. [Persian] [Link]