برهان ماده و صورت بر اتحاد عاقل و معقول و واکاوی شبهه تمثیل و مصادره

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسنده
محمدرضا ارشادی نیا
گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
10.58209/jpt.2.1.37
چکیده
از براهین حکیم سبزواری بر اتحاد عاقل و معقول برهان «ماده و صورت» است که وی در اقامه آن، از یک‌سو به مبادی هستی‌شناختی ماده و صورت و نفس نظر دارد و از دیگر سو، نگره علم‌النفس صدرایی را زیربنای تتمیم این برهان قرار داده است. مقاله‌ای در جهت مخدوش‌نمایی همه ادله حکیم سبزواری اتهاماتی را به نگارش سپرده و حکیم را متهم به «خلط فاحش» در تشخیص مطالب ابتدایی فلسفه نموده است. در این راستا در مردودنمایی برهان ماده و صورت، به دو اتهام عمده روی آورده است. از سویی حکیم را به کاربرد قیاس تمثیلی به جای قیاس برهانی متهم کرده و از دیگر سو به ایراد مصادره به مطلوب محکوم پنداشته است. واکاوی نشان می‌دهد این برهان بر اتحاد تام است و آن مقاله هم در مقام گزارش دچار تحریف شده، هم در مقام داوری به اتخاذ مواضع غیرمنطقی منحرف گشته است.

کلیدواژه‌ها

  1. 1. ابن سینا، حسین، (1376)، الالهیات من کتاب الشفاء، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
    2. حسن زاده آملی، حسن، (1399)، اتّحاد عاقل به معقول، قم، بوستان کتاب.
    3. حسن زاده آملی، حسن، (1361)، مقدمه و تعلیقه بر رساله «اتحاد عاقل به معقول»، رفیعی قزوینی، سید ابوالحسن، تهران، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
    4. رفیعی قزوینی، سید ابوالحسن، (1361)، رساله اتحاد عاقل به معقول، تهران، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
    5. سبزواری، هادی، (1380)، شرح المنظومه، تهران، نشر ناب.
    6. سبزواری، هادی، (1383)، تعلیقات بر اسـفار، ج3، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
    7. صدرالمتألّهین، محمد، (1383)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، ج3، ج5، ج8، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
    8. ------- (1387)، رساله فی اتّحاد العاقل و المعقول، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
    9. عبودیت، عبدالرسول، (1392)، درآمدی به نظام حکمت صدرائی (جلد سوم): انسان‌شناسی، تهران: سمت.
    10. معین‌الدینی، فاطمه، حسینی امین، حسین، (1398)، نقد و بررسی استدلالات حکیمِ سبزواری در اثبات مسئله اتّحاد عاقل و معقول، حکمت معاصر، سال دهم، شماره اول، ص31-46.