آیا ممکن است بار استدلال بر دوش خداباور نباشد؟

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان
حامد قدیری 1
سیدکیوان وهابی 2
1 گروه حکمت، فلسفه و منطق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.58209/jpt.1.1.47
چکیده
آنتونی فلو در یکی از مقاله‌های کلاسیک فلسفه دین با عنوان «فرض نا-خداباوری»، با استخراج یک قاعده روش‌شناختی از یک اصل حقوقی، ادعا می‌کند که در مسئله وجود خدا، بار استدلال مطلقاً بر دوش خداباور است. در این مقاله، استدلال می‌شود که می‌توان با تکیه به قاعده بینه در سنت فقهی-حقوقی اسلام، یک قاعده روش‌شناختی شبیهِ قاعده فلو استخراج کرد با این تفاوت که برخلاف قاعده فلو، بافتار‌مند است؛ به این معنی که در برخی حالات، بار استدلال را روی دوش نا-‌خداباور می‌گذارد و فرض نا-خداباوری را نفی می‌کند. از آنجا که طبق نظر برخی محققان، قاعده بینه امری فراتر از حقوق و فقه اسلامی است و رابطه وثیقی با همان اصل مورد نظر فلو دارد، می‌توان بافتارمندی آن را به اصل مورد نظر فلو و در نتیجه، قاعده روش‌شناختی او تسری داد که همین نتیجه می‌تواند نقضی بر مدعای مطلق فلو باشد.

کلیدواژه‌ها

  1. Burgess-Jackson, Keith. 2018. „Rethinking the presumption of atheism.“ Int J Philos Relig 84 (1): 93–111. doi:10.1007/s11153-017-9637-y.
    Flew, Antony. 1972. „The Presumption of Atheism.“ Canadian Journal of Philosophy 2 (1): 29–46.
    Shalkowski, Scott A. 1989. „Atheological Apologetics.“ American Philosophical Quarterly 26 (1): 1–17. doi:10.2307/20014263.
    Taylor, Charles. 2007. A Secular Age. Cambridge, Mass., London.
    al-Bayhaqiyy, Aḥmad ibn al-Ḥusayn. 1424. al-Sunan al-Kubrā. Dār al-Kutub al-ʿilmiyya. (Arabic)
    al-Ḥillī, Jaʿfar bin Ḥasan. 1408. Sharāʾiʿ al-Islām fi Masāʾil al-Ḥalāl wa al-Ḥarām. Ismāʿīlīyān. (Arabic)
    al-Ḥusaynī al-Ḥāʾirī, Sayyid Kāẓim. 1415. al-Qaḍāʾ fi al-Fiqh al-Islāmī. Majmaʿ al-Fikr al-Islāmī. (Arabic)
    al-Ḥusaynī al-Marāghī, Mir ʿAbd al-Fattāḥ. 1417. al-ʿAnawīn. Daftar-i Intishārāt-i Islāmī. (Arabic)
    al-Kulaynrī, Muhammad bin Yaʿqūb. 1407. al-Kāfī. Dār al-Kutub al-Īslāmiyya. (Arabic)
    al-Mūsawī al-Khūʾī, Abū al-Qāsim. 1422. Mabānī Takmilat al-Minhāj. al-Khoei Foundation. (Arabic)
    al-Rāfiʿī, ʿAbd al-Karīm bin Muhammad. 1417. al-ʿAzīz Sharḥ al-Wajīz al-Marūf bi-l-Sharḥ al-kabīr. Dār al-Kutub al-ʿilmiyya. (Arabic)
    al-Sanhūrī, ʿAbd al-Razzāq. 1968. al-Wasīṭ fī Sharḥ al-Qānūn al-Madanī al-Jadīd. Dār al-Nihḍa al-ʿArabiyya. (Arabic)
    al-Tirmidhī, Muhammad ibn ʿĪsā. 1998. Sunan al-Tirmidhī. Dār al-Gharb al-Islāmī. (Arabic)
    Āshtiyānī, Muḥammadḥasan. 1425. Kitāb al-Qaḍāʾ. Zuhayr. (Arabic)
    Bahrāmī Aḥmadī, Ḥamīd. 1390. Qavāʿid-i Fiqh. Imam Sadiq University Press. (Persian)
    Bujnurdi, Sayyid Muḥammadḥasan. 1419. al-Qawāʿid al-Fiqhiyya. al-Hādī. (Arabic)
    Ibn Bābawayh, Muhammad ibn Ali. 1413. Man Lā Yaḥḍuruh al-Faqīh. Daftar-i Intishārāt-i Islāmī. (Arabic)
    Muḥaqqiq Dāmād, Sayyid Muṣtafā. 1406. Qavāʿid-i Fiqh. Markaz-i Nashr-i ʿOlūm-i Islāmī. (Arabic)
    Mūsavī Khomeini, Sayyid Ruhollah. 1392. Taḥrīr al-Wasīla. the Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini`s Works. (Arabic)
    Najmābādī, Abū al-Fażl. 1421. Kitāb al-Qaḍāʾ. Muʾassisih-i Maʿārif-i Islāmī. (Arabic)
    Rashtī, Ḥabīb Allah. 1401. Kitāb al-Qaḍāʾ. Dār al-Qurʾan al-Karīm. (Arabic)
    Riyāḍ, Amjad. 1436. “Ḥujjiyyat al-Iṭmiʾnān.” Dirāsāt ʿilmiyya 7: 85- 149. (Arabic)
    Subḥānī Tabrīzī, Jaʿfar. 1418. Niẓām al-Qaḍāʾ wa-l-Shahāda fi al-Sharīʿa al-Īslāmiyya al-Gharrāʾ. Muʾassisih-i Imām Ṣadiq. (Arabic)
  2. Al-Bayhaqiyy AIḤ (2003). The Great Traditions (Al-Sunan al-Kubrā). Volume 10. Beyroot: Dār al-Kutub al-ʿilmiyya. [Arabic] [Link]
  3. Al-Ḥillī JḤ (1988). Paths of Islam in The Issues of Halal and Haram (Sharāʾiʿ al-Islām fi Masāʾil al-Ḥalāl wa al-Ḥarām). Volume 4. Qom: Ismāʿīlīyān. [Arabic] [Link]
  4. Al-Ḥusaynī al-Ḥāʾirī SK (1994). Judiciary in Islamic Jurisprudence (Al-Qaḍāʾ fi al-Fiqh al-Islāmī). Qom: Majmaʿ al-Fikr al-Islāmī. [Arabic] [Link]
  5. Al-Ḥusaynī al-Marāghī MAF (1996). The Titles (Al-ʿAnawīn). Volume 2. Qom: Daftar-i Intishārāt-i Islāmī. [Arabic] [Link]
  6. Al-Kulaynī MY (1987). Al-Kāfī. Volume 7. Tehran: Dār al-Kutub al-Īslāmiyya. [Arabic] [Link]
  7. Al-Mūsawī al-Khūʾī AQ (2001). The Foundations of Al-Minhaj's Complement (Mabānī Takmilat al-Minhāj). Volume 1. Baqdad: Jami' al-Baqdad. [Arabic] [Link]
  8. Al-Rāfiʿī ʿAKM (1996). The Great Commentary (Al-ʿAzīz Sharḥ al-Wajīz al-Marūf bi-l-Sharḥ al-kabīr al-ʿilmiyya). Volume 13. Beyroot: Dār al-Kutub al-ʿilmiyya. [Arabic] [Link]
  9. Al-Sanhūrī ʿAR (1968). The Medium on Commenting on The New Civil Law (Al-Wasīṭ fī Sharḥ al-Qānūn al-Madanī al-Jadīd). Volume 2. Beyroot: Dār al-Nihḍa al-ʿArabiyya. [Arabic] [Link]
  10. Al-Tirmidhī MʿĪ (1998). Al-Tirmidhī 's Traditions (Sunan al-Tirmidhī). Volume 3. Unknown City: Dār al-Gharb al-Islāmī. [Arabic] [Link]
  11. Āshtiyānī MḤ (2004). The Book of Judiciary (Kitāb al-Qaḍāʾ). Volume 2. Unknown City: Zuhayr. [Arabic] [Link]
  12. Bahrami Ahmadi Ḥ (2011). Jurisprudential rules (Al-Qawāʿid al-Fiqhiyyah). Volume 1. Tehran: Imam Sadiq University Press. [Persian] [Link]
  13. Bujnurdi SMḤ (1998). Jurisprudential rules (Al-Qawāʿid al-Fiqhiyyah). Volume 3. Qom: Al-Hādī. [Arabic] [Link]
  14. Burgess-Jackson K (2018). Rethinking the presumption of atheism. International Journal for Philosophy of Religion. 84:93-111. [Link]
  15. Flew A (1972). The presumption of atheism. Canadian Journal of Philosophy. 2(1):29-46. [Link]
  16. Ibn Bābowyah MA (1992). The Book for Who a Jurisprudent Is Not in His Presence (Man Lā Yahḍuruhū al-Faqīh). Volume 2. Qom: Daftar-i Intishārāt-i Islāmī. [Arabic] [Link]
  17. Khomeini SR (2013). Edition of al-Wasīla (Taḥrīr al-Wasīla). Volume 2. Tehran: the Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. [Arabic] []
  18. Moḥaqeq Damad SM (1986). Jurisprudential rules (Al-Qawāʿid al-Fiqhiyyah). Volume 3. Tehran: Markaz-i Nashr-i ʿOlūm-i Islāmī. [Persian] []
  19. Najmabadi A (2000). The Book of Judiciary (Kitāb al-Qaḍāʾ). Qom: Muʾassisih-i Maʿārif-i Islāmī. [Arabic] [Link]
  20. Rashti Ḥ (1981). The Book of Judiciary (Kitāb al-Qaḍāʾ). Volume 1. Qom: Dār al-Qurʾan al-Karīm. [Arabic] [Link]
  21. Riyāḍ A (2015). The Authority of Confidence (Ḥujjiyyat al-Iṭmiʾnān). Dirāsāt ʿilmiyya. 7:85-149. [Arabic] [Link]
  22. Shalkowski SA (1989). Atheological apologetics. American Philosophical Quarterly. 26(1):1-17. [Link]
  23. Subḥānī Tabrīzī J (1997). The System of Judiciary and Testifying in The Noble Islamic Law (Niẓām al-Qaḍāʾ wa-l-Shahāda fi al-Sharīʿa al-Īslāmiyya al-Gharrāʾ). Volume 2. Qom: Muʾassisih-i Imām Ṣadiq. [Arabic] [Link]
  24. Taylor C (2007). A secular age. Cambridge: Harvard University Press. [Link] [DOI:10.2307/j.ctvxrpz54]