شرط عمل اختیاری در حقوق جزا و کوشش‌هایی برای توجیه اخلاقی آن

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسنده
حمیدرضا محبوبی آرانی
گروه حکمت، فلسفه‌ و منطق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
10.58209/jpt.1.1.1
چکیده
برای اینکه جرمی متحقق شود، متهم مجرم شناخته و مسئولیت کیفری و اخلاقی بر گرده او بار شود و به تبع اخلاقاً شایسته اعمال مجازات متناسبی شود، در حقوق کیفری کامن‌لا به شرط عمل اختیاری به‌عنوان شرطی لازم و فراگیر استناد جسته می‌شود. بر اساس این شرط لازم، عمل مجرمانه متشکل از دو عنصر معنوی و عنصر مادی است که عمل اختیاری سازنده عنصر مادی به معنایی مقید و معین است. فیلسوفان اخلاق و حقوق کوشیده‌اند تا، به‌ویژه با توسل به‌نظریه‌هایی در فلسفه عمل، تبیین‌های اخلاقی گوناگونی برای شرط عمل اختیاری ارایه دهند. در این مقاله، نخست شرط عمل اختیاری چنان‌ که در نظریه حقوقی کامن‌لا آمده است، تقریر شده و سپس ۵ دلیل و توجیه اخلاقی ممکن و متفاوتی که تاکنون ارایه شده‌اند، بررسی می‌شود. نهایتاً، در نتیجه‌گیری مقاله ضمن اشاره به‌نظریه قابل‌قبول‌تر سوال‌هایی را طرح خواهم کرد تا نشان دهم چرا هر کدام از این تبیین‌ها دچار کمبود و نقیصه هستند.

کلیدواژه‌ها

  1. قانون مجازات اسلامی مصوب 1392.
    محبوبی آرانی، حمیدرضا 1398، «بررسی فلسفی دلایل علیه جرم‌انگاری فکر محض»، مجله‌ی فلسفه دانشگاه تهران، شماره 47.
    Bach, K. (2010) “Refraining, Omitting, and Negative Acts”, in T. O’Connor and C. Sandis, eds., A Companion to the Philosophy of Action, Oxford: Wiley-Blackwell, pp. 50-57.
    Duff, R. A. (2010), “Action and Criminal Responsibility”, in T. O’Connor and C. Sandis, eds., A Companion to the Philosophy of Action, Oxford: Wiley-Blackwell, pp. 331-337.
    …………….. (2003), “Acting, Trying, and Criminal Liability”, in Action and Value in Criminal Law, edited by Stephen Shute et al., Oxford University Press.
    Fischer, John Martin (2006), My Way, Essays on Moral Responsibility, Oxford University Press.
    Frankfurt, Harry (1969). "Alternate possibilities and moral responsibility", Journal of Philosophy, 66 (23): 829–39.
    Martin, Jacqueline and Storey, Tony (2015), Unlocking the Criminal Law, Routledge.
    Hart, H. L. A. (2008), “Prolegomenon to the Principles of Punishment”, in Punishment and Responsibility: Essays in the Philosophy of Law, second edition, Oxford University Press.
    Herrin, Jonathan (2012), Criminal Law: Text, Cases, and Materials, Oxford University Press.
    Husak, D. (2007) “Rethinking the Act Requirement”, 28 Cardozo Law Review: 2437–2460.
    Martin, Jacqueline & Storey, Tony (2015), Unlocking Criminal Law, 5th edition, Routledge.
    Moore, Michael (1993), Act and Crime: The Philosophy of Action and its Implications for Criminal Law, Oxford: Oxford University Press.
    O’Connor, Timothy (2010), “Reason and Causes”, in T. O’Connor and C. Sandis, eds., A Companion to the Philosophy of Action, Oxford: Wiley-Blackwell, pp. 129-138.
    Searle, John (1983), Intentionality, Cambridge, Cambridge University Press.
    Siegel, Larry J. and Worrall, John L. (2013), Essentials of Criminal Justice, Eighth Edition, Wadsworth.
    Stout, Rowland (2010), "Deviant Causal Chains", in in T. O’Connor and C. Sandis, eds., A Companion to the Philosophy of Action, Oxford: Wiley-Blackwell, pp. 159-165.
    Taggart, Christopher P. (2016), “Retributivism, Agency, and the Voluntary Act Requirement”, in 36 Pace L. Rev. 645.
    Yaffe, Gideon (2012), “Voluntary Act Requirement”, in the Routledge Companion to Philosophy of Law, Routledge pp. 174-190
  2. Abolhasani S (2013). The Islamic Penal Code. Tehran: Samat. [Persian] [Link]
  3. Bach K (2010). Refraining, omitting, and negative acts. In: O'Connor T, Sandis C, editors. A companion to the philosophy of action. Hoboken: John Wiley & Sons. p. 50-57. [Link]
  4. Duff RA (2010). Action and criminal responsibility. In: O'Connor T, Sandis C, editors. A companion to the philosophy of action. Hoboken: John Wiley & Sons. p. 331-337. [Link]
  5. Shute S, Gardner J, Horder J, editors (2003). Action and value in criminal law. Oxford: Oxford University Press. [Link]
  6. Fischer JM (2006). My way: Essays on moral responsibility. Oxford: Oxford University Press. [Link]
  7. Frankfurt H (1969). Alternate possibilities and moral responsibility. Journal of Philosophy. 66(23):829-39. [Link]
  8. Martin J, Storey T (2015). Unlocking the criminal law. Abingdon: Routledge. [Link] [DOI:10.4324/9781315770376]
  9. Hart HLA (2008). Prolegomenon to the principles of punishment. In: Hart HLA. Punishment and responsibility: Essays in the philosophy of law. 2nd edition. Oxford: Oxford University Press. [Link]
  10. Herrin J (2012). Criminal law: Text, cases, and materials. Oxford: OUP Oxford. [Link]
  11. Husak D (2007). Rethinking the act requirement. Unknown Pubisher. 2437-2460. [Link]
  12. Moore M (1993). Act and crime: The Philosophy of action and its implications for criminal law. Oxford: Oxford University Press. [Link]
  13. O'Connor T (2010). Reason and causes. In: O'Connor T, Sandis C, editors. A companion to the philosophy of action. Hoboken: John Wiley & Sons. p. 129-138. [Link]
  14. Searle JR (1983). Intentionality: An essay in the philosophy of mind. Cambridge: Cambridge University Press. [Link] [DOI:10.1017/CBO9781139173452]
  15. Siegel LJ, Worrall JL (2012). Essentials of criminal justice. 8th Edition. Boston: Cengage Learning. [Link]
  16. Stout R (2010). Deviant causal chains. In: O'Connor T, Sandis C, editors. A companion to the philosophy of action. Hoboken: John Wiley & Sons. p. 159-165. [Link]
  17. Taggart CP (2016). Retributivism, agency, and the voluntary act requirement. Pace Law Review. 36(3):645-735. [Link]
  18. Mahboobi Arani H (2020). A philosophical examination of the arguments against criminalization of mere thought. The Iranian Journal of Philosophy, University of Tehran. 47(2):125-144. [Persian] [Link]
  19. Yaffe G (2012). Voluntary act requirement. In: Marmor A, editor. The Routledge companion to philosophy of law. Abingdon: Routledge. p. 174-190. [Link]